Yüksek Sanat vs. Popüler Kültür: Bir Röportajın Anatomisi
Bu hafta, Hollywood’un altın çocuğu Timothée Chalamet’nin son vukuatını masaya yatırıyoruz. Elmacık kemikleriyle mermer kesen ama bir cümlesiyle asırlık sanat dallarını gömen o steril dünyayı deşifre etme vakti geldi. Mesele sadece bir röportaj kazası değil; mesele, gerçek sanatın o ter kokan, kanayan ve rahatsız eden ruhunun, nasıl olup da 15 saniyelik pürüzsüz TikTok videolarına kurban edildiği. Oscar oylamaları yaklaşırken 'duyarlılık' postuna bürünen bu yeni nesil estetiği, Marlon Brando’nun hırçınlığıyla yerden yere vuruyoruz. Hâlâ estetik ambalajlara kanıyorsanız, bu yazı size göre değil. Ama sanatın suratınıza inen bir tokat olmasını özlediyseniz; kahveleri tazeleyin, başlıyoruz.
Editör
3/13/20263 min read
Dostlarım, kahveler tazelendiyse konuşmaya başlayalım. Geçen hafta sinema dünyasının altın çocuğu Timothée Chalamet, o her zamanki steril ve her kelimesi halkla ilişkiler süzgecinden geçmiş röportajlarından birini verirken küçük bir kaza yaptı. Hani şu bale ve operanın artık ölü sanat dalları olduğunu, kimsenin umrunda olmadığını ima ettiği o an... Sosyal medya yıkıldı, linç kültürünün iştahlı dişleri gıcırdayarak devreye girdi. Ama asıl trajedi Chalamet’nin ne dediği değil, bu tartışmanın nerede yapıldığı ve kimin için yapıldığı.
Bakın, mesele bale sevgisi falan değil. Mesele, yüksek sanatın o uzlaşmaz, o ter kokan, o disiplin abidesi ruhunun; bir TikTok videosunun 15 saniyelik "hot take"ine kurban edilmesi. Chalamet orada oturmuş, muhtemelen üzerinde bir asgari ücretlinin on yıllık kazancı kadar eden o tasarım ceketiyle sanatın nabzını tuttuğunu sanıyor. Ah be güzel kardeşim, sen Bob Dylan’ı oynarken o hırkayı giyip halkın adamı pozları kesebilirsin ama sanatın o kadim dallarına kimse umursamıyor dediğin an temsil ettiğin o pırıltılı endüstrinin sığlığını ele veriyorsun.
Algoritmaların Oscar’ı
Peki, oyların kapandığı hafta bu videonun hortlaması tesadüf mü? Hiç sanmam. Artık Oscar yarışı sinema salonlarında değil, sosyal medya algoritmalarının o karanlık dehlizlerinde kazanılıyor ya da kaybediliyor. Chalamet’nin bu çıkışı, bir anda iptal kültürünün radarına girdi. Neden? Çünkü bugünün dünyasında bir oyuncunun performansı değil, ne kadar duyarlı olduğu oylanıyor. Eğer bale camiasını kızdırdıysan, oylama kabinine giren akademi üyesinin zihninde "iyi oyuncu" değil, "saygısız genç" etiketi beliriyor.
İşte modern sinemanın trajedisi tam burada: Sanat artık bir estetik değil, bir halkla ilişkiler sınavı. Estetik Bir Ceset Olarak Sanat Chalamet’nin o röportajdaki duruşuna bakın; her mimiği bir reels videosu, her cümlesi X başlığı olmaya aday. İçerik mi? Bomboş. Ama ambalaj kusursuz. O bale ve opera hakkında atıp tutarken, aslında temsil ettiği o yeni nesil sanatçı profilinin ne kadar köksüz olduğunu kanıtlıyor. Pasolini’nin o sarsıcı vahşetinden, Bergman’ın ruhu paramparça eden sessizliğinden gelmiyoruz artık. Biz, izlenmesi kolay, "paylaşılması şık" ve "kimseyi gerçekten rahatsız etmeyen" bir görselliğin içinden geçiyoruz.
Gerçek sanat rahatsız eder arkadaşlar. Sanat, Chalamet’nin o pürüzsüz cildi gibi kusursuz değildir; o, bir balerinin kanayan parmak uçlarıdır, bir opera sanatçısının gırtlağındaki o yırtılan sestir. "Kimse umursamıyor" dediğin o sahnelerde, yüzyılların acısı ve emeği var. Ama tabii, bir PR ajansının onaylamadığı o gerçek acı, bugünün "estetik" dünyasında alıcı bulmuyor.
Sonuç: Perde Kapanırken
Sonuçta ne mi olacak? Chalamet bir özür metni yayınlayacak (ya da yayınladı bile), sular durulacak, o ışıltılı heykeller sahiplerini bulacak. Ama biz o günün sonunda yine aynı yerde kalacağız: İçeriği boşaltılmış, sadece göze hitap eden, sosyal medya karelerine hapsedilmiş bir sinema anlayışı.
Afiyet olsun.